Chuyện xưa chuyện nay

NGƯỜI NGU ĂN MUỐI & CHỮA LƯNG GÙ

20/04/2017



NGƯỜI NGU ĂN MUỐI

Kinh Bách Dụ ghi :

Thuở xưa, có người ngu đến thăm nhà người bạn, chủ nhà dọn cơm mời, anh chê thức ăn lạt không ngon. Chủ nghe vậy liền nêm thêm chút muối. Ăn xong, cảm thấy ngon miệng, anh tự nghĩ “Sở dĩ thức ăn ngon là nhờ có muối. Dùng ít còn ngon như vậy, huống là dùng nhiều”. Nghĩ vậy rồi, chàng ngu ấy liền lấy muối ăn không. Ăn xong, anh liền bị dộp miệng mà bệnh.

Anh chàng trong câu chuyện này được Phật gọi là ngu. Ngu là không có trí tuệ, không được sáng suốt. Cái ngu nằm ở chỗ nào? Không nắm được qui luật Nhân Duyên đang chi phối thế giới này. Nên không biết NGON hay DỞ là tùy duyên. Cái ngon đó không phải do muối có tánh ngon, cho vô tô canh mà tô canh thành ngon. Tô canh trở nên ngon là do nhiều duyên hợp lại mà thành ngon. Duyên thứ nhất là do tô canh lạt. Duyên thứ hai là lượng muối cho vô vừa đủ bù đắp cái lạt. Hai cái duyên như thế hợp lại mà tánh NGON xuất hiện. Với cái duyên là tô canh mặn, thêm muối vào, tô canh càng dỡ. Tô canh phải lạt, lượng muối cũng phải phù hợp với cái lạt ấy, tô canh mới ngon. Không phải muối nhiều là ngon. Ngon hay dở là tùy duyên, còn bản chất của muối thì không ngon cũng không dở. Tất cả pháp ở thế gian đều như vậy.

Cái nhầm của chàng ngu là không thấy được cái NGON đó là do nhiều duyên hợp lại, lại lấy cái ngon đó làm tánh của muối. Vì cho ngon là tánh của muối nên bất cứ khi nào và bất cứ ở đâu muối cũng ngon, càng nhiều càng ngon, mà không cần quan tâm đến điều kiện chung quanh. Vì thế hậu quả là chàng ta dộp miệng và phát bệnh.

Với mọi pháp ở thế gian cũng vậy, khi ta nói ĐẸP là phải nói đẹp trong trường hợp nào. Cái áo này đẹp đối với cái nhìn của mình, với người khác chưa hẳn. Cái đẹp đó hình thành bởi 2 duyên là cái áo và mình. Nói chính xác là lệ thuộc vào cái nhìn của mình. Do quan niệm của mình như thế nên cái áo thành đẹp. Với những quan niệm khác cái áo chưa hẳn đẹp. Cũng vậy, trái cây TỐT đối với người này nhưng chưa hẳn TỐT với người kia v.v... Có cái nhìn như thế thì đời này bớt … giận nhau.

Chị đọc báo thấy nói cà phê tốt. Thế là ngày nào cũng làm cho anh 3 cữ cà phê. Anh không thích cũng bắt anh uống. Thời gian sau, cũng tờ báo ấy nói cà phê không tốt. Chị vừa hoảng vừa chửi, bắt anh phải ngừng ngay thứ tai hại ấy. Anh nào chịu. Nghiện rồi. Ngừng thì sổ mũi, nhức đầu, uể oải trong người, không ngừng được nữa. Biết tai hại cũng đành thua.

Pháp hiện tánh xấu, tốt, hay, dở v.v… đều tùy trường hợp, tùy điều kiện, không phải bản chất của pháp là như thế. Nói cà phê tốt là do thí nghiệm trên một số người nào đó đủ duyên với nó. Nói không tốt vì thí nghiệm với những người không đủ duyên với nó. Thể trạng có khác mà cà phê thành tốt hay xấu. Đó là chưa tính đến liều lượng một người có thể dùng hằng ngày để gọi là tốt. Không phải bản chất cà phê là tốt hay xấu mà dùng thật nhiều như chàng ăn muối kia. Khi không duyên, tức cà phê được đặt vào tủ cất đó, thì cà phê là cà phê không tốt cũng không xấu, không mặn cũng không lạt ... Nhưng khi đặt nó vào trong duyên thì nhờ cái duyên đó mà tính chất của nó xuất hiện. Thứ nào đa phần, ta lấy thứ đó làm tính chất của nó. Vậy thôi. Chúng ta phải có cái nhìn như thế đối với tất cả pháp ở thế gian, trong tất cả mọi lãnh vực từ y tế, chính trị, khoa học, giáo dục cho đến công nghiệp, nông nghiệp v.v…

Vì vậy làm thứ gì mình cũng phải xét đến điều kiện chung quanh. Muối ngon trong điều kiện nào. Cà phê tốt trong trường hợp nào. Không phải thấy người ta nói ngon nói tốt là mình cắm đầu cắm cổ làm theo cho đến chết. Người ta nói tốt mà phải coi xem với trường hợp mình, nó còn tốt không. Tốt thì dùng, không thì thôi. Nếu mình ăn vô không tốt là do cái duyên của mình không phù hợp, không phải người ta nói dóc hay gạt mình. Vì sao? Vì với người ta nó tốt thật. Chỉ tại qua tới mình nó hết tốt mà thôi. Tốt xấu là do duyên. Duyên của mình khác với duyên người ta nên có tốt xấu khác nhau.

Ngược lại, mình thấy thứ gì tốt, khuyên người ta dùng là đương nhiên. Nhưng người ta không dùng được cũng là chuyện đương nhiên. Đừng giận! Chẳng qua vì pháp thế gian là pháp Nhân Duyên. Duyên như thế thì pháp như thế. Duyên không như thế thì pháp không như thế nữa. Hiểu được như thế phiền não giảm thiểu rất nhiều.

Hiểu được qui luật đang chi phối thế gian này, mọi thứ sẽ hài hòa yên vui. Tránh được tai họa cho mình mà cũng không có tâm giận tức người. Vì thế, Tổ Trúc Lâm nói “Ở đời vui đạo hãy tùy duyên!”. Thế giới này là thế giới Nhân Duyên. Mọi thứ đều hình thành từ duyên. Hình thành từ duyên thì pháp chỉ có giá trị trong duyên đó thôi. Với các duyên khác thì chưa hẳn. Nó không mang tính chân lý phổ quát. Hiểu được như thế là hiểu được phần nào qui luật đang chi phối thế giới này. Hiểu được và sống được với cái nhìn đó là mình đang hài hòa với đạo. Đạo thì thường, lạc, ngã, tịnh. Vì thế “Ở đời vui đạo hãy tùy duyên!”. Tùy duyên được là vui đạo được.

 


CHỮA LƯNG GÙ

Kinh Bách Dụ ghi :

Thuở xưa có người lưng gù mời thầy thuốc đến chữa bệnh cho mình. Ông thầy lấy váng sữa bôi lên hai tấm ván, đặt bệnh nhân vào giữa rồi rán hết sức mình đè mạnh xuống, mong bệnh nhân thẳng lưng ra như người bình thường. Không ngờ hai mắt bệnh nhân cùng lúc lòi luôn ra ngoài.

Lưng gù, khiến con người thành nặng nề, xấu xí. Ai cũng mong nó biến mất. Nhưng chữa cho lưng gù biến mất bằng cách trét váng sữa lên ván, đặt bệnh nhân vào giữa rồi dùng hết sức bình sinh đè lên thì không người trí nào làm như thế. Cũng chính vì không trí mà khối gù chưa hết, 2 con mắt đã lòi ra ...

Ai cũng muốn có một cuộc sống toàn diện và đầy đủ. Không ai muốn có một khối u trong đời sống của mình. Nghèo khó là khối gù trong đời sống của một người thích tiền bạc. Xấu xí là khối gù của một thiếu nữ thích xinh đẹp. Tập khí là khối gù của một người tu Phật v.v... Song nếu ta giải quyết sự nghèo khó bằng cách giựt hụi, tranh giành, buôn xì ke ma túy, tham nhũng … là ta đang đè cho khối gù của mình tan đi theo kiểu ông thầy không trí. Có thể, khối gù sẽ biến mất nhưng bù lại … mắt mình cũng lòi theo.

Mọi thứ ở đời đều có nhân duyên. Gieo đúng cái nhân thì mình sẽ có cái quả như ý muốn. Gieo cái nhân là bố thí cúng dường thì được cái quả là phú quí. Đừng nghĩ nghèo thì không bố thí được. Không phải chỉ có bố thí tài vật mới gọi là bố thí. Khiến người bớt sợ hãi, làm công quả trong chùa, giúp người hết khổ bằng công sức của mình v.v… đều là những dạng bố thí cúng dường. Gieo cái nhân như thế là ta đang giao khối gù của mình cho một bậc thầy có trí tuệ.

Ngược lại, gieo cái nhân trộm cắp, làm việc phi pháp thì bị cái quả tàn mạt nghèo khó. Nghèo khó là cái quả của cái nhân tranh giành cướp giựt tham lam. Nếu chữa cái quả nghèo khó trong hiện tại bằng cách tranh dành cướp giựt tiếp tục, là ta đang giao thân mạng mình cho một bậc thầy không trí tuệ. Tan thân mất mạng là lẽ thường tình.

Thế giới này có rất nhiều thứ bất toàn. Muốn sửa những cái bất toàn đó mà không đủ trí tuệ, cứ thấy lồi thì đè, khuyết lại thêm thì có khi không chữa được những cái bất toàn mà còn làm cho nó thêm tồi tệ. Cứ nhìn việc bơm tay, bơm mặt, bơm ngực hiện nay thì thấy. Tay khẳng khiu bơm cho đầy, ngực nhỏ bơm lên cho lớn. Đẹp đâu chưa thấy, có khi sốc thuốc phải vào nhà xác, không thì mù lòa rồi ung thư. Một số người bơm silicol phải giải phẩu, mu bàn tay không còn nguyên vẹn, nhưng chất silicol thì không thể lấy ra hết, nằm đó để kéo dài sự đau khổ. Gương mặt chảy xệ đóng cục, chỗ này lồi, chỗ kia lõm, chỉ mong trở lại như xưa cũng không được. Biết bao chuyện đáng tiếc xảy ra chỉ vì muốn khỏa lấp những thứ mà mình cho là xấu xí bất toàn bằng các phương cách tạm thời.

Đó chỉ là những chuyện nhỏ trong đời sống của mình. Còn nhiều chuyện kín nhiệm bí ẩn của thế giới mà trí mình chưa thấy thủng. Có những cái mình thấy bất toàn nhưng thật chính là toàn. Có cái thấy là toàn nhưng chưa hẳn đã là toàn.

Hai tiểu ngồi chơi dưới một gốc bồ đề. Một tiểu lớn tiếng nói “Thiên nhiên có những điều bất cân xứng cần phải sửa chữa”. Tiểu kia hỏi “Cái gì bất cân xứng?”. Tiểu này trả lời “Cây dưa hấu kia nhỏ vậy mà trái lại quá lớn, còn cây bồ đề to lớn thế kia mà trái lại bé xíu”. Ngay khi đó một làn gió thoảng qua, trái bồ đề rụng xuống đầu họ. Tiểu hoàn hồn “May, không thì bể đầu cả đám!”.

Trong cuộc đời mình, có rất nhiều cơ hội để mình nhận ra cái may như thế. Chuyện mà hiện nay bậc cha mẹ nào cũng hay vướng phải là chuyện lo gia đình cho con cái. Dựng vợ gả chồng cho con, ai cũng muốn con mình có một người vợ hay một người chồng được toàn vẹn về đạo đức lẫn tiền bạc. Nhưng thật ra ở đời có nhiều chuyện mình không lường trước được. Những thứ bất toàn ở người này có khi chính là thứ giúp cho người thân mình trở thành toàn. Những thứ mình cho là toàn vô cái duyên con mình có khi thành lủng củng không yên.

Cậu nhậu nhẹt bê bét lại chơi toàn với lũ bạn trời ơi. Khi cậu chọn vợ. Gia đình không ai chịu, bởi mợ không được danh giá lại có vẻ rằn rện. Nhưng rước mợ về thì mọi thứ thay đổi. Nhờ cái rằn rện đó mà mợ một mình đối đầu với lũ bạn cô hồn, bứng cậu ra khỏi rượu chè, mua nhà dựng cửa. Cậu hết rượu, mập mạp vui vẻ, tính tình cũng yên ổn.

Ngược lại, chị có chồng, nhưng khổ đau vì tật nhậu nhẹt của chồng không ít. Chị chia tay để cuộc sống đỡ khổ đau vất vả. Thấy anh đàng hoàng nghiêm chỉnh, chị chấp nối để con lớn lên còn có cha mà cuộc sống cũng có người đỡ đần. Không ngờ, về chưa đầy hai tháng, công việc làm ăn thất bại, anh sinh tật, rượu chè tí bị thâu đêm, sinh thêm cái tật đánh vợ đánh con. Chị phải đưa ra toà xin ly dị lần nữa. Bà mợ ngồi bên chỉ biết than thầm “Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa. Tội cho một đời con gái”.

Cái thấy hiện nay của mình đa phần không thấu nổi thực chất của các pháp. Mình chỉ thấy cái này toàn, cái kia bất toàn, nhưng không thấy được kết quả của cái toàn và bất toàn đó khi đặt nó trong duyên. Cái rằn rện của mợ vào cái duyên của cậu, trở thành cái tốt cho cậu. Cái tốt của anh, vào đến cái duyên của chị, cái tốt ấy biến thể. Đó là do phước phận của mỗi người. Cho nên, đạo Phật dạy người chú trọng đến việc gieo nhân. Một nhân tốt sẽ có một quả tốt. Một khi mình có suy nghĩ và hành động tốt thì cái quả mình gặt được là một hoàn cảnh tốt. Không thì những thứ dù toàn bị bao nhiêu, vô đến mình nó cũng thành gập ghềnh sứt mẻ, vẫn không tránh được khổ đau.    

Do việc như vậy, đối với các thiền sinh Tổ dạy “Phản quan tự kỷ bổn phận sự”. Phận sự của thiền sinh là quay lại soi chiếu chính mình, đừng hướng ra ngoài phân biệt suy xét. Vì sao? Vì chỉ khi quay lại soi chiếu lấy tâm, nhận ra được những thứ Phật gọi là vọng tưởng, Tổ gọi là phân biệt, chỉ khi nhận được thực tướng của những thứ đó, trí tuệ mới hiển bày. Có trí tuệ ta mới biết cách gạt bỏ khối gù của chính mình và của người mà không làm mình và người lòi tròng như ông thầy váng sữa, mới đủ khả năng làm ông thầy thuốc cho mình và mọi người không sai lầm.